De Waag

De Waag in Amsterdam op de Nieuwmarkt

De Waag Amsterdam is een van de belangrijkste historische gebouwen in het stadscentrum. Het staat op het Nieuwmarktplein en vertelt het verhaal van de groei van Amsterdam van een ommuurde stad tot een belangrijke handelsstad.

Wil je het directe antwoord, dan is het dit: Waag Amsterdam begon als de Sint-Antoniespoort, werd later een waaggebouw en is nu een van de bekendste monumenten in de oude stad. Het wordt algemeen gezien als Amsterdams oudste niet-religieuze gebouw.

Last updated: 31 March 2026

“De geschiedenis van De Waag begon toen de kleine stad Amsterdam in oostelijke richting moest uitbreiden. Het lijkt op een klein kasteel, maar De Waag was vroeger een stadspoort. In de middeleeuwen was het een houten constructie.”
— Jerzy Gawronski, stadsarcheoloog

Quick Facts About The Waag

De Waag is niet zomaar een mooi oud gebouw. Door de eeuwen heen had het vele functies, waaronder stadspoort, waag, gildehuis, anatomisch theater, archief, museum en tegenwoordig een publiek monument met een restaurant op de begane grond.

• Beste voor: liefhebbers van geschiedenis, fotografen en mensen die Amsterdam voor het eerst bezoeken
• Nearest area: Nieuwmarkt en de oostkant van het oude centrum
• Why it matters: het helpt verklaren hoe het middeleeuwse Amsterdam functioneerde
• Easy visit: combineer het met de Zeedijk, Geldersekade, Chinatown en de Red Light District

Overview of the Building

The Waag | 1466

The Waag was formerly known as the St. Anthony’s Gate. It’s the oldest non-religious building in Amsterdam. The gate is first referred to in a deed in 1466. However, it is quite possible that it is even older.

De buitengracht, de huidige Geldersekade en Kloveniersburgwal, waarlangs de poort werd gebouwd, werd gegraven tijdens de stadsuitbreiding van 1425. Dat betekent dat het gebouw aan de rand van Amsterdam begon, niet in het midden ervan.

Definitie: Een city gate was een gecontroleerde toegang in de stadsmuur. Het werd gebruikt voor verdediging, verkeer en toezicht op wie of wat de stad binnenkwam.

Daarom lijkt De Waag nog steeds op een klein fort. De dikke muren, torens en compacte vorm werden gebouwd voor bescherming, niet voor decoratie. Als je dat eenmaal weet, wordt het gebouw veel begrijpelijker.

Gemaakt door Frisius, S., Visscher, Claes Jansz (1587-1652) rond het jaar 1600.

The fifteenth-century St Anthony’s Gate had a defensive function. It was a simple gate with walls that were nearly two metres thick and had four towers on the city side were narrow and low; the two broad towers on the canal side had battlements. This oldest part of the city gate is called the main gate.

Toevoeging van de voorpoort | 1488

De toren op de hoek van de Zeedijk en de Geldersekade (de Metselaarstoren) heeft een gedenksteen die de “eerstesteenlegging” in 1488 herdenkt. In tegenstelling tot wat lang werd gedacht, betreft dit hoogstwaarschijnlijk de uitbreiding van de hoofdpoort door de toevoeging van de zogenoemde voorpoort.

Om dit te doen, werd het water in de grachten overkluisd met een bakstenen boog. Deze duiker stond bekend als de Bijleveldsluis. Kleine boten konden zo door de voorpoort naar de andere kant van de stadsgracht varen.

De voorpoort bestond uit een ommuurde binnenplaats boven de sluis, met twee torens op de hoeken. Eenvoudig gezegd was het zowel een poort als een aan water gekoppeld controlepunt.

Hoe De Waag Onderdeel Werd van de Nieuwmarkt

City wall demolished | 1600

De Nieuwmarkt in 1609.

At the end of the sixteenth century, Amsterdam underwent two urban expansions. A new defensive work was also constructed. Because of this old outer canal became a normal city canal and St. Anthony’s Gate lost its function.

This also applied to the city wall, of which St Anthony’s Gate was part. The city wall was demolished around 1600 and St Anthony’s Gate became free-standing.

Nieuwmarkt Construction | 1611 – 1617

Part of the city canal in front of and on both sides of St Anthony’s Gate was covered over. The water was thus not filled in: rather, a square was built on top of it, forming St Anthony’s Market. This is the current Nieuwmarkt, where of course markets could be held.

Deze verandering is een belangrijke reden waarom het gebouw vandaag de dag nog steeds centraal aanvoelt. Het ging van stadsrand naar stadsplein.

Simple process: Poort aan stadsrand → stad groeit → muur verwijderd → plein aangelegd → poort wordt stadsmonument. Dat is de eenvoudigste manier om te begrijpen waarom De Waag staat waar hij vandaag de dag staat.

Verbouwing tot waaggebouw en gildehuis

Verbouwing tot waaggebouw | 1617-1618

De voormalige stadspoort kreeg een nieuwe bestemming. De verbouwing tot waaggebouw volgde tussen 1617 en 1618 om de druk op de Oude Waag op de Dam te verlichten. De binnenplaats werd verhoogd en overdekt, er werden ramen toegevoegd, evenals grote dubbele deuren met luifels erboven.

Definitie: Een weigh house was een plek waar goederen officieel werden gewogen en gekeurd. Dit was belangrijk omdat heffingen, regels en vertrouwen in de handel afhingen van nauwkeurig gewicht.

Kooplieden moesten alle goederen van meer dan vijftig pond laten wegen bij de Waag. Hiervoor betaalden zij weeggeld, waarvan de opbrengst naar de stadskas ging. Allerlei goederen, van ijzer en lood tot bier en huiden, werden gewogen en gekeurd.

Hiertoe behoorden ook geschut en ankers vanwege de nabijgelegen scheepswerven. De ankers werden aan een hoge mast boven het plein omhooggehesen, waarna ze werden neergelaten. Als ze de val overleefden, werden ze goedgekeurd en gemerkt.

Trade formula: goederen + weeggeld + keuring = stadscontrole en stadsinkomsten.

Housing of the guilds | 1617 – 1618

Tijdens de verbouwing tot waag werd de bovenste verdieping van de voormalige stadspoort ingericht om de schutterij en een aantal gilden te huisvesten. De torens gaven toegang tot de gildekamers en het wachtlokaal van de schutterij.

The names of the towers still reflect this: St. Luke’s Tower (painter’s guild), Mason’s Tower (mason’s guild), Militia’s Tower (militia), Theatrum Anatomicum Tower (surgeon’s guild), Clog Maker’s Tower, St. Eloy’s Tower (blacksmith’s guild).

• Guild: een beroepsgroep van geschoolde vaklieden
• Militia: a local civic guard
• Why this matters: De Waag werd een centrum van handel, ambacht en stadsleven

The traces left by the mason’s guild can rightly be called skillful. The master craftsmen who were producing their so-called masterpieces built alcoves, mouldings, blind arches and extra-ordinary columns: each one a testimony to great craftsmanship.

De Nieuwmarkt met de Waag tussen 1659 en 1662. Gezien vanaf de Geldersekade.

Anatomic Theatre in Amsterdam

Anatomisch theater in Amsterdam | 1691

In 1690-1691, a large, dome-shaped space was built in the middle of the Waag, crowned with a middle tower. This became the Theatrum Anatomicum, where professors of surgeon’s guild taught theory classes. The hall was decorated with a collection of sections, skeletons and stuffed animals.

Dit deel van het gebouw laat zien dat De Waag niet alleen om handel draaide. Het werd ook een plek voor onderwijs en publieke wetenschap.

Amsterdam, Nieuwmarkt, 1756. Tekening door Jan de Beijer.

Gezicht vanuit de Sint Antoniesbreestraat op de Nieuwmarkt met de Waag in het midden. Op de voorgrond links de hoek van het pand Nieuwmarkt 27, op de achtergrond de huizen Nieuwmarkt 24 tot 16, de Bloedstraat, Nieuwmarkt 14 tot 6 en de ingang van de Monnikenstraat.

Links achter de huizen de toren van de Oude Kerk. Rechts op de achtergrond de Geldersekade met de Schreierstoren in the distance.

Amsterdam, Nieuwmarkt, 1757. De Bloedstraat bevindt zich aan de rechterkant.

Een paar keer per jaar werd er een anatomische les gegeven door de zogenoemde praelector anatomiae. In de winterse kou werd gedurende enkele dagen het lichaam van een ter dood veroordeelde misdadiger ontleed. Deze lessen waren tegen betaling toegankelijk voor het publiek en men had de gewoonte de anatomische lessen te laten vereeuwigen.

In de gildekamer in de Waag hingen de geschilderde anatomische lessen zij aan zij met de groepsportretten van hoge officieren. Tot 1869 werd er in de Waag anatomisch onderwijs gegeven.

Executieplaats en negentiende-eeuwse verandering

Execution Site | 1812

Under King Louis Bonaparte, the Nieuwmarkt (New Market) werd aangewezen als executieplaats.

De Nieuwmarkt gezien vanuit het zuiden met in het midden De Waag met het schavot en de guillotine. Op de achtergrond toeschouwers, die te paard door de wacht op afstand worden gehouden. Dit is de eerste en enige keer dat de doodstraf in Amsterdam met de guillotine werd voltrokken.

De terechtgestelden waren gifmengster Hester Rebekka Nepping, haar minnaar Gerrit Verkerk en dienstmeid Adriana van Rijswijk. Dit is een duister hoofdstuk, maar het laat zien hoe openbaar het plein ooit was, zowel bij handel als bij bestraffing.

De Nieuwmarkt met de Sint Antonieswaag, tijdens de executie van de gifmengster Hester Rebecca Nepping en haar medeplichtigen Adriana van Rijswijk en Gerrit Verkerk op 15 juni 1812.

Geen waag meer | 1819

In 1819, a chest of indigo was the last item to be weighed in St. Anthony’s weigh house. The Waag was no longer to be a weigh house. A number of important changes had already been made during the period of French rule in the Netherlands.

De schutterij en de gilden werden bijvoorbeeld aan het einde van de achttiende eeuw afgeschaft. Dat betekende dat het gebouw nieuwe functies moest vinden.

Het Nieuwmarktplein met De Waag op de achtergrond tussen 1867 en 1883.

Gedurende de negentiende eeuw had De Waag verschillende huurders, waaronder de stadsschermmeesters, de cholera commissie en een meubelfabrikant. Van 1874 tot 1888 deed De Waag zelfs dienst als brandweerkazerne.

Daarna was het Stadsarchief er tot 1914 in gehuisvest. Die lange reeks van hergebruik is een belangrijke reden waarom het gebouw bewaard is gebleven.

Amsterdam, 1916. Ouderwetse markt op het Nieuwmarktplein.

De Waag als museum en monument vandaag de dag

The Waag As A Museum | 1926

Amsterdam, Nieuwmarkt, 1925 (bron: Stadsarchief Amsterdam)

De Waag begon in 1926 als museum te functioneren toen het Amsterdam Historical Museum was daar ondergebracht. In 1932 trok het Joods Historisch Museum in een van de torenkamers.

In 1943, during the Second World War, moest het museum sluiten en werden de museumstukken naar Duitsland afgevoerd. Ze werden na de Tweede Wereldoorlog teruggevonden, en het museum opende in 1955 op de bovenste verdieping van de Waag.

Amsterdam, 9 juli 1950. De Waag en de Nieuwmarkt van bovenaf.

In 1974 verhuisde het Amsterdams Historisch Museum naar een ander gebouw, en in 1987 volgde het Joods Historisch Museum. Voor de Waag begon een nieuw hoofdstuk; een van leegstand, een aantal mislukte initiatieven voor een nieuwe bestemming, en verbouwingen.

The Waag Today | > 1996

De Waag in de zomer van 1998. Bron: Stadsarchief Amsterdam/ Alberts, Martin)

Sinds 1996, na de restauratie van het gebouw, worden de bovenverdiepingen gebruikt door Waag Futurelab. Op de begane grond is Restaurant-Café In de Waag gevestigd, zodat bezoekers vandaag de dag nog steeds het gebouw kunnen binnenstappen.

The Waag Restaurant Amsterdam

Restaurant Cafe In De Waag bevindt zich op de begane grond. We raden zeker aan om naar dit restaurant te gaan. Ze bieden heerlijk eten, lekkere koffie, smaakvolle Nederlandse bieren en prima wijnen. Allemaal redelijk geprijsd.

Geniet van je lunch of diner terwijl je in het oudste niet-religieuze gebouw van Amsterdam zit. Dat is een van de leukste dingen aan een bezoek aan dit deel van de stad: de geschiedenis is hier niet weggesloten. Je kunt er middenin zitten.

Recent onderzoek heeft aangetoond dat het gebouw ongelijkmatig verzakt, wat De Waag mogelijk uit elkaar zou kunnen trekken. In de Metselaarstoren is deze scheurvorming zelfs al begonnen. De huidige restauratie van de fundering was daarom onvermijdelijk. Ze geeft de eeuwenoude, monumentale en markante De Waag een nieuwe toekomst.

Als je de Nieuwmarkt wilt combineren met musea, een rondvaart en andere grote bezienswaardigheden, vergelijk dan de Amsterdam Pass. Het kan tijd besparen als je van plan bent om tijdens dezelfde reis meerdere bezienswaardigheden te bezoeken.

You can also check the Amsterdam Pass here als je één boekingsoptie wilt voor meerdere hoogtepunten van de stad.

De Waag, Nieuwmarkt en Amsterdam in de avond

De Waag ligt in een van de beste wandelgebieden van het oude centrum. Na een verkenning van de Nieuwmarkt bij daglicht lopen veel bezoekers door naar de Red Light District, de Zeedijk en de grachten rond de Oudezijds Achterburgwal.

Als je geschiedenis met uitgaan wilt combineren, is dit een goede plek om dat te doen. De Nieuwmarkt geeft je eerst het middeleeuwse Amsterdam. Daarna, op een korte wandeling afstand, bereik je de uitgaanskant van de stad. Een populaire avondstop in de buurt is Moulin Rouge Amsterdam, die van nature past in een avondroute door het oude centrum na een bezoek aan De Waag en de omliggende straten.

• Day: architectuur, marktplein, grachten, geschiedenis
• Avond: bars, lichten, nachtleven, entertainment
• Best combo: Nieuwmarkt → Zeedijk → Red Light District → avondshow

FAQ About The Waag

1. Wat is De Waag in Amsterdam?
   De Waag is een historisch monument op het Nieuwmarktplein. Het begon als een middeleeuwse stadspoort (de Sint-Antoniespoort) en werd later het waaggebouw van Amsterdam.
2. Where is The Waag located?
   The Waag is on Nieuwmarktplein (Nieuwmarkt) in het centrum van Amsterdam.
3. How old is The Waag?
   De Waag wordt voor het eerst genoemd in een akte uit 1466, and it may be even older.
4. Was De Waag oorspronkelijk een poort of een gebouw?
   It was originally St. Anthony’s Gate, onderdeel van de middeleeuwse verdedigingswerken van Amsterdam. Later werd het een vrijstaand gebouw nadat de stadsmuur was afgebroken.
5. Why is The Waag famous?
   It’s widely known as Amsterdams oudste niet-religieuze gebouw en om zijn lange geschiedenis als poort, waaggebouw en gildegebouw.
6. Wanneer werd De Waag een waaggebouw?
   De verbouwing tot waaggebouw vond plaats rond 1617–1618, om de druk op de oudere waag op de Dam te verlichten.
7. Wat gebeurde er in De Waag toen het een waaggebouw was?
   Kooplieden moesten goederen boven een bepaald gewicht laten wegen fifty pounds, heffingen betalen en artikelen laten keuren. Een breed scala aan goederen—zoals metalen, bier, huiden en zelfs ankers—werd daar gewogen.
8. Wat zijn de “gilden” die met De Waag verbonden zijn?
   Tijdens de verbouwing tot waaggebouw werden de bovenste verdieping en de torens gebruikt door de town militia and multiple guilds. De torennamen weerspiegelen nog steeds gilden zoals schilders, metselaars, chirurgijns en smeden.
9. Wat is het Theatrum Anatomicum in De Waag?
   op 1690–1691, werd in De Waag een koepelvormige zaal gebouwd als het Theatrum Anatomicum, waar hoogleraren van het chirurgijnsgilde theorielessen gaven.
10. Werden er daar echt anatomielessen gehouden?
    Ja. Openbare anatomische lessen werden daar enkele keren per jaar gehouden, en het anatomisch onderwijs in De Waag ging door until 1869.
11. Was de Nieuwmarkt een executieplaats?
    Yes. Under King Louis Bonaparte, werd de Nieuwmarkt aangewezen als executieplaats, en de pagina vermeldt de enige executie met de guillotine in Amsterdam in 1812.
12. Wanneer hield De Waag op een waaggebouw te zijn?
    op 1819, werd een kist indigo geregistreerd als het laatste artikel dat daar gewogen werd, waarna de Waag niet langer als waaggebouw werd gebruikt.
13. Waarvoor werd De Waag gebruikt na de negentiende eeuw?
    Het had veel huurders, waaronder een choleracommissie en een meubelfabrikant, en het diende zelfs als een fire station. Later was het Stadsarchief er tot 1914 in gevestigd.
14. Was The Waag a museum?
    Ja. Het begon te functioneren als museum in 1926 toen het Amsterdams Historisch Museum introk, en later gebruikte ook het Joods Historisch Museum een van de torenkamers.
15. Kun je vandaag de dag De Waag binnengaan?
    Ja. De begane grond wordt gebruikt door Restaurant-Café In de Waag, terwijl de bovenverdiepingen worden gebruikt door Waag Futurelab.

Lees ook

Geschiedenis van de Amsterdamse Red Light District

35 leuke dingen om te doen in Amsterdam

13 wetten van de Amsterdamse Red Light District

Amsterdam Nieuwmarkt

Over de auteur — Martijn, gids in Amsterdam

Martijn heeft de afgelopen jaren honderden rondleidingen door de Wallen en het Red Light District van Amsterdam gegeven. Hij schrijft vanuit eigen ervaring — de shows die hij zag, de bars die hij kent en de straten waar hij wekelijks loopt — en zijn tours en foto’s staan ook op TripAdvisor. Alles hier wordt getoetst aan wat hij en onze lokale gidsen ter plekke zien.

• Ervaring: jaren persoonlijke ervaring met rondleidingen door het Red Light District & De Wallen
• Normen: uit eerste hand, ter plekke gecontroleerd, nuttig voor echte bezoekers
• Transparantie: sommige links zijn affiliatelinks (geen extra kosten voor jou)

Gevestigd in: Amsterdam, Nederland  ·  Maak kennis met onze gidsen →